Historia sądownictwa średniowiecznej Francji.
Na przełomie XIII i XIV w. domena królewska we Francji przewyższała dobra feudalne. Król we Francji był najwyższym sędzią i strażnikiem pokoju. Jak wskazuje historia prawa, już od końca XII w. król stał się na tyle silny, że był w stanie egzekwować swe wyroki. Wzrost znaczenia sądów królewskich zmniejszył kompetencje sadownictwa senioralnego. Powstały tzw. sprawy królewskie, które należały do właściwości wyłącznej sądu królewskiego. Były to: rozbój na drodze publicznej, fałszerstwo monety i łamanie królewskich ustaw.
Dalszemu wzmocnieniu sądownictwa królewskiego koszem sądownictwa senioralnego sprzyjało wykorzystywanie przez urzędników monarszych tzw. prawa wyprzedzenia. Urzędnicy ci przejmowali do rozpoznania poszczególne sprawy pod pretekstem opieszałości urzędników senioralnych. Dalsze wzmocnienie sądownictwa królewskiego nastąpiło przez podporządkowanie mu sądownictwa senioralnego w ten sposób, że sądy królewskie rozpoznawały apelacje od wyroków sądów senioralnych.
Struktura organizacji sądownictwa francuskiego w średniowieczu była trójpoziomowa. Na najniższym szczeblu stały sądy prewotalne pod przewodnictwem prewota. Prewot był urzędnikiem o kompetencjach sądowych, administracyjnych, wojskowych i skarbowych. Jego sąd sądził wszystkich mieszkańców okręgu, z wyjątkiem tych, którzy podlegali tylko królowi. W późniejszym okresie spod jego sądownictwa wyjęto także mieszczan miast konsularnych i komunalnych.
Wyższy szczebel zajmowały sądy baliwalne, sprawowane przez baliwów. Rozpoznawały one aplecie od wyroków sądów prewotalnych. Stanowił także sąd pierwszej instancji dla spraw królewskich i sąd drugiej instancji dla sądów senioralnych.
Na szczycie przedmiotowej struktury sądownictwa znajdowały się sądy sprawowane osobiście przez króla przy udziale rady królewskiej. W XIII w. z rady królewskiej wyodrębnił się Parlament, który za Ludwika IX Świętego otrzymał rangę sadu najwyższego. Jego skład początkowo nie był stały, zaś sąd ten początkowo nie miał stałych terminów posiedzeń. Dopiero od XIII w. król zaczął do Parlamentu powoływać te same osoby. Wybór ten ostatecznie ograniczono na przełomie XIII i XIV w. tylko do osób biegłych w prawie. Od połowy XIV w. Parlament przestał towarzyszyć królowi. Ustaliły się jego stałe terminy, miał też stała siedzibę.
Obok wyżej wymienionych istniały także sądy miejskie. Sądy te różniły się w zależności od typów miast. W miastach prewotalnych, które miały ograniczony samorząd, wymiar sprawiedliwości sprawowały sądy prewota. Sądy samorządowe w tego typu miastach właściwie nie istniały. W miastach komunalnych, które cieszyły się rozległym samorządem, wymiar sprawiedliwości sprawowały sądy mera i ławników. Mer był wybierany przez ławników na okres jednego roku lub dwóch lat. Wreszcie na południu Francji istniały miasta konsularne, cieszące się rozległym samorządem na wzór miast włoskich. Władza sądownicza spoczywała w nich w rękach konsulów, wybieranych w liczbie od 2 do 24 przez obywateli miasta.